Betoog groengasinstallatie Sonac

Voorzitter,

Vanavond spreken we opnieuw over de plannen voor een groengasinstallatie bij Sonac, tussen Burgum en Sumar. De afgelopen maanden hebben we veel gelezen, veel besproken en vooral veel gehoord: verhalen van inwoners over onrust, vertrouwen, gezondheid en die ene vraag die steeds terugkomt: “Kunnen jullie hier nog iets tegen doen?”

En precies daar wil ik het vanavond over hebben: betrouwbare politiek is ook eerlijke politiek. In zo’n debat is de verleiding groot om te zeggen: “Maak je geen zorgen, wij lossen dit wel even op.” Maar eerlijk bestuur betekent ook: durven zeggen waar onze invloed ophoudt, en waar andere overheden aan zet zijn.

Laat ik ook persoonlijk zijn, voorzitter. Ik ben opgegroeid aan het Prinses Margrietkanaal, vol in de wind van wat mensen de “stjonkfabriek” noemen. Tot mijn twintigste woonde ik daar, en mijn ouders wonen er nog altijd. Ik weet wat het betekent als je ramen dicht moeten en als je je afvraagt wat je inademt. Dus als ik zeg dat wij de zorgen serieus nemen, dan meen ik dat.

Maar dan komt de eerlijkheid: waar gaat onze beslissing vanavond juridisch over? We praten over een ontwerpverklaring van geen bedenkingen. Dat klinkt groot, maar de ruimte is smal. De provincie is bevoegd gezag voor milieu: geur, geluid, uitstoot, gezondheid en natuur. De gemeenteraad mag hier alleen toetsen op goede ruimtelijke ordening: past dit ruimtelijk op deze plek, in het landschap, tussen onze dorpen, met deze hoogte?

Dat betekent, voorzitter: onze invloed op het wel of niet toestaan van de installatie als zodanig is beperkt. De kern van de milieutoets ligt bij de provincie.

Juist daarom hebben we ons als raad niet beperkt tot één uitleg. We hebben gekeken naar de onderzoeken die er liggen én naar adviezen van organisaties die wij als overheid zelf hebben ingericht om ons te helpen, zoals FUMO en de GGD. Daarnaast hebben we extra onafhankelijke adviezen gevraagd voor een second opinion.

En wat zeggen die adviezen, als je het terugbrengt tot de ruimtelijke vraag waar wij over gaan?
• de installatie komt binnen het bestaande bedrijfsbestemmingsvlak te staan;
• de groene buffer blijft planologisch behouden;
• bezwaren die in 2023 zwaar wogen, zijn in de aangepaste plannen anders vormgegeven;
• en op puur ruimtelijke gronden zien adviseurs geen doorslaggevende bezwaren.

Dat is misschien niet wat veel inwoners hopen te horen, maar het is wél het oordeel waarop wij als overheid moeten kunnen vertrouwen. Betrouwbare politiek betekent dat we niet alleen luisteren naar adviseurs als het ons uitkomt, maar ook als het lastig is. Zonder stevige, toetsbare nieuwe feiten zeggen “we geloven onze eigen instituties niet” tast het vertrouwen in het openbaar bestuur aan.

Tegelijk, voorzitter: dit betekent niet dat wij de zorgen wegzetten. Integendeel. Wij begrijpen de zorgen over geur, geluid en gezondheid voor de volle 100%. Jarenlange geurhinder laat sporen na en onzekerheid maakt onrustig. Maar we moeten eerlijk zijn over wat dit besluit kan bereiken. In deze ontwerpverklaring kunnen wij bijna niets veranderen aan geur- en geluidsnormen; die liggen vooral vast in provinciale vergunningen en milieuregels. Een “nee” om geur of geluid, terwijl de milieutoetsen aangeven dat het binnen de kaders valt, brengt ons juridisch op dun ijs. Dat is frustrerend, ook voor ons, maar wel de werkelijkheid.

Dus waar ligt dan wél invloed? Wat ons betreft op twee plekken.

Eén: via de provinciale besluitvorming. Dáár worden geur, geluid en gezondheid inhoudelijk gewogen. Dáár horen zienswijzen, zorgen, eisen en discussie over maatregelen, monitoring en handhaving thuis.

Twee: door samen aan tafel te gaan, gemeente, provincie en Sonac, afspraken te maken die verder gaan dan alleen “voldoet het aan de norm”. Met duidelijke doelen:
• zones terugbrengen,
• strengere monitoring en transparantie,
• en elke volgende stap koppelen aan aantoonbare verbetering voor omwonenden.

Voorzitter, voor onze fractie is één principe leidend: toekomstige uitbreidingen van Sonac moeten bijdragen aan betere omstandigheden voor omwonenden, niet slechtere. Dat is óók in het belang van de gemeente, want woningbouw en dorpsontwikkeling rond Burgum en Sumar worden nu beperkt door zones en ervaren overlast.

Dus ja, voorzitter: politiek is geen toverstok. We doen inwoners tekort als we doen alsof we met deze ene verklaring alle problemen kunnen oplossen. Dat kan niet. Maar betrouwbare politiek betekent óók: helder zijn waar we ons op richten, en ons daar volledig voor inzetten, via zienswijzen, overleg en harde afspraken.

Tot slot, voorzitter: wie de zorgen van onze inwoners echt serieus neemt, kiest niet nog een keer voor uitstel, maar voor invloed, en die invloed zit hem niet in een ‘ja’ of ‘nee’ vandaag, dat is hooguit opnieuw uitstel zoals we het hier al weer tijden over hebben na 2023; invloed zit in betere voorwaarden, strakke monitoring en het terugbrengen van zones, en die keuzes worden gemaakt aan de tafel van de provincie. Met de opdracht van en voor onze inwoners zullen wij ons dáár laten horen en ons inzetten met alle middelen die wij hebben.